فرشید کریمی
۱۴۰۲/۱۱/۱۸ ۰۹:۴۹ چاپ زمان مورد نیاز برای مطالعه: 7 دقیقه

گیل خبر/ فرشید کریمی

توسعه همواره یکی از مفاهیمی است که بعد از جهانی دوم در مباحث علمی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی و همچنین مسائل بین المللی جایگاه ویژه ای پیدا کرده است و در این بین توسعه شهرها با توجه به اقبال و گاها اجبار عمومی جامعه بشری به یکی از جدی ترین و پرچالش ترین موضوعات روز دنیا مبدل گشته است از این جهت در چند دهه اخیر دل مشغولی های زیادی برای جوامع به ویژه ملت های در حال توسعه ایجاد کرده است اساسا این سوال همواره مطرح شده است که آیا توسعه به منزله رشد اقتصادی و زیربنایی است یا الگوهای توسعه متاثر از سایر عوامل نظیر  فرهنگ، آداب و رسوم و ارزش های یک جامعه می باشد؟! به طور کلی آنچه همه مدل های توسعه بر آن صحه می گذارند این است که توسعه فرایندی است زمانبندی که طی آن تغییرات اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی ، زیربنایی، رفاهی و ... به منظور بهبود وضعیت ترقی، خوشبختی، ارتقا بهداشت عمومی ، تحصیلات و آموزش و ... برای همه اقشار جامعه ایجاد می گردد از این رو توسعه به معنای دگرگونی کیفی و ساختاری با مقوله رشد که یک دگرگونی کمی است تفاوت معناداری دارد از این جهت در حقیقت توسعه فرایندی مستمر و پویا است که هدف آن تامین عدالت اجتماعی و پایداری محیط زیست می باشد.

  نسبت شهرنشینی در سطح جهان رو به افزایش است و در دهه‌های اخیر رشد فزاینده ای  به خود گرفته است به طوری که در سطح جهانی در سال ۲۰۰۸ برای نخستین‌بار، انتقال شهری به وقوع پیوست، شهرها همواره به دلایل بسیاری و همچنین به دلیل روند طبیعی افزایش جمعیت و میل به زندگی اجتماعی جامعه بشری  به عنوان بستر جغرافیایی زندگی  بخش عظیمی از جمعیت را فراهم آورده اند و روز به روز بر تعداد جمعیت آنها افزوده می شود لذا در صورتی که این روند با مدیریت و برنامه ریزی منطبق با اصول و شاخص های توسعه پایدار و بر اساس شرایط و ویژگی های محیطی و فرهنگی  جوامع صورت نگیرد بیم آن می رود که تمامی منابع حیاتی زیست کره و به طبع آن حیات انسانی دچار مخاطرات جدی و جبران ناپذیری شود.

کشور ما  ایران هم به طبع سایر کشورهای در حال توسعه در طی چند دهه اخیر متحمل تغییرات گسترده ای در خود شده است به طوریکه بررسی نتایج سرشماری‌ها نشان می‌دهد که نسبت شهرنشینی در کل کشور در فاصله سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۵ روندی صعودی داشته است. طی نیم‌قرن گذشته جمعیت نقاط شهری حدود ۱۰ برابر شده، در حالی که طی همین مدت جمعیت روستایی ۱٫۶ برابر شده است و همچنین بر اساس پیش‌بینی حاضر میزان شهرنشینی کشور از مقدار 74 درصد در سال ۱۳۹۵ به مقدار ۸۲٫۵ درصد در سال ۱۴۳۵ شمسی خواهد رسید  بنابراین بیشترین رشد جمعیت متعلق به مناطق  شهری خواهد بود.

  حال با توجه به روند صعودی شهرنشینی در کشور این سوال مطرح می شود که در نظام شهرداری و توسعه شهری امروز به چه میزان مدیران و تصمیم گیران شهری به مفاهیم و الگوهای توسعه شهری توجه دارند و آیا در ارتقای وضعیت شهری به همه پارامترهای اقتصادی، عمرانی و اجتماعی – فرهنگی که پایه بنیادین این مهم هستند پرداخته می شود؟ آیآ آمایش سرزمین به عنوان رکن اساسی توسعه و عامل تضمین پایداری آن در بحث توسعه مدیریت شهری مورد توجه مدیران قرار دارد؟ آیا توسعه عمرانی منطبق بر معماری سبز و اقلیم منطقه است؟ مسلما آن چیزی که در اکثر شهرهای کشور در حال وقوع است قطعا می توان رشد نامید نه توسعه چرا که در سیستم مدیریت شهری و نظام برنامه ریزی آن اساسا توسعه را به یک امر خطی و تک بعدی تقلیل داده اند و آن صرفا توسعه عمرانی است و سایر موارد اساسی از جمله فرهنگ، اجتماع، محیط زیست و ... در آن مغفول مانده است. این بی توجهی آشکار حتی در ساختار مدیریتی و اداری شهرداری ها هم کاملا محسوس است به طوری که عملا بسیاری از شهرداری ها آنچنان که دفاتر فنی و عمرانی را در خود توسعه داده اند نسبت به واحدهایی چون مشارکت مردمی، محیط زیست و پسماند و بهره مندی از کارشناسان مجرب در این خصوص بی تفاوات بوده اند که نتیجه این امر را  امروزه می توان به وضوح در ماهیت بیشتر شهرها مشاهده کرد. لذا حاکمیت تفکر سازه ای در سیستم مدیریت شهری، کسب درآمد از ساخت و سازها و سوق دادن این درامدها جهت فعالیت های عمرانی را می توان مستوجب و عامل حجم کثیری از مشکلات شهری نظیر تامین آب آشامیدنی،بهداشت عمومی، مسئله مسکن، حاشیه نشینی، آلودگی ها و مدیریت دفع مواد زائد جامد، ترافیک، و همچنین عدم مدیریت فاضلاب های شهری نامید از جهت دیگر بی توجهی به مسائل فرهنگی و اجتماعی نظیر عدالت اجتماعی ، قانون پذیری، مسئولیت اجتماعی ، پیشگیری از وقوع جرم و بزهکاری، فساد اخلاقی، طلاق ، اعتیاد، مصرف بهینه منابع و ... می تواند تاثیرات بسیار مخربی در زیست پذیری شهری داشته باشد.

از سوی دیگر بی ثباتی در مدیریت شهری عامل مضاعفی است در بی توچهی بر مسائل فرهنگی و اجتماعی شهرها، به عبارتی از آنجایی که مدیریت در شهرداری ها نسبت به سایر سازمان های دولتی از عمر کوتاهتری برخوردار است عموما رغبتی از سوی مدیران شهری برای اقدامات فرهنگی-اجتماعی وجود ندارد چرا که عموما بازدهی اقدامات فرهنگی در شهرها طولانی مدت است و یا گاها قابل لمس نیست از این رو مدیران شهری برای آنکه کارامدی خود را در نزد اذهان عمومی و یا مسئولان بالادستی پررنگ جلوه دهند انرژی  خود را بر فعالیت های سازه ای نظیر آسفالت، جدول کشی، میدان های شهری و در کل سیمای کالبدی شهر  متمرکز می کنند و حتی بودجه های فرهنگی و اجتماعی را به این امور اختصاص می دهند. به طور مثال مدیریت پسماندهای شهری آیینه تمام نمای اقدامات فرهنگی مدیریت شهری است که آن را می توان معیاری برای سلامت سیستم شهری قرار داد چرا که بی توجهی به فرهنگ حفظ محیط زیست و مسئولیت اجتماعی شهروندان در قبلا مدیریت زباله خود از جمله مباحث فرهنگی است که می بایستی تا به امروز نسبت به آن توجه ویژه ای می شد. لذا روزمه­سازی مدیران شهری از اقدامات عمرانی و سازه ای همواره یکی از آفت های سیستم مدیریت شهری است که قطعا تهدیدات بیشماری را برای شهرها در پی خواهد داشت از این رو اصلاح سیستم مدیریت شهری و برنامه ریزی تلفیقی و همچنین نظارت و ارزشیابی اقدامات مدیریتی بر اساس اصول شهر پایدار می تواند در بهبود توسعه شهری موثر باشد.

لذا گسترش شهرها بدون توجه به اصول زیربنایی و آینده نگری نسبت به آن قطعا   ناپایداری در توسعه شهری را به دنبال خواهد داشت. بنابراین توجه به مباحث فرهنگی  - اجتماعی و اقتصادی نظیر ظرفیت محیطزیستی شهرها، بهداشت عمومی، نشاط اجتماعی، فضای سبز شهری، بهره وری در منابع، مدیریت پسماندهای شهری و فاضلاب، مسئولیت پذیری، توسعه اخلاقی و معنوی، قانون پذیری یک ضرورت در سلامت شهری است که باید به جد از سوی مسئولان شهری مورد توجه ویژه قرار گیرد.

 

گیل خبر: انتشار مطالب خبری و یادداشت های دریافتی لزوما به معنای تایید محتوای آن نیست و صرفا جهت اطلاع کاربران از فضای رسانه ای منتشر می شود.