نسیم طواف زاده
۱۳۹۴/۰۶/۱۲ چاپ
به گزارش گیل خبر، وقایع محیط ­زیستی هر کشوری خوب یا بد، برآیند نوع نگرش و عملکرد دولت­مردان به محیط و مردم است! می­ توان با آگاهی و شناخت دقیق از این امر، دولت­ها را به تغییر عملکردهای ضد محیط­ زیستی و بر هم زننده تعادل بستر حیات یک جامعه (نسل حاضر و نسل­های آینده)، رهنمون ساخت! این مهم تنها در صورتی امکان­پذیر است که بدور از خودخواهی و مسایل جانبی ارزیابی دقیقی از شرایط صورت گیرد و حقیقتا بدانیم اکنون کجا ایستاده­ایم. اگر بخواهیم در چند دسته­ بندی نگاهی سریع به محیط­ زیست گیلان بیندازیم، شرایط اینگونه است: گهررود11 آب؛ پساب­های خانگی، صنعتی و کشاورزی و رودخانه ­های استان پس از ۴ بار افتتاح و کلنگ زنی داستان تصفیه خانه فاضلاب شهر رشت و بندرانزلی همچنان در هاله­ ای از ابهام قرار دارد و معلوم نیست که آیا پس از افتتاح کامل نیز بتواند از پس رشد سریع جمعیت این روزها برآید!؟ در استان گیلان تمامی پساب های خانگی، صنعتی و کشاورزی بدون هیچ تصفیه­ای همچنان وارد رودخانه­ ها و آب­های جاری شده و به دریای کاسپین یا تالاب­ها سرازیر می­شود. کودها و سموم شیمیایی استفاده شده در مزارع نیز همراه رواناب­ها وارد رودخانه ­ها و تالاب می­شود و در آن­ها سبب خودشکوفایی سریع (یوتریفیکاسیون) شده و معضلاتی را نیز در پی خواهد داشت. بیش از ۱۶۵ رودخانه آلوده در کشور شناسایی شده اند که از بین آن ها حدود ۷۰ رودخانه بیش ترین آلودگی را داشته اند و سالانه حدود ۲۰ میلیون تن فاضلاب تصفیه­ نشده از راه رودخانه های آلوده به دریاچه های داخلی، دریاچه سدها، دریای کاسپین و خلیج فارس سرازیر می شود. رودخانه زرجوب و گوهررود آلوده­ ترین رودخانه­ های موجود در این لیست هستند. تامین اعتبار برای احداث تصفیه خانه فاضلاب شهرصنعتی رشت، خارج از توان این شهر صنعتی نیمه فعال است و از سوی دیگر مناطق کارگاهی صنعتی پراکنده در کل استان نیز نیاز به تصفیه فاضلاب دارند. آبخیزها منفجر و نابود می­شوند تا سدها ساخته شوند. سدهایی که موجب شده با ارزش­ ترین تالاب­ها نابود و یا تهدید به نابودی شوند. سدهایی که تعادل طبیعی آب دشت­های پایین دست را مختل کرده، تعادل طبیعی کوهستان­ها یعنی بهترین آبخیزها و سرچشمه رودها را با انفجارهای فاجعه بار بر هم زده و فرسایش­های آبی را تشدید کرده است. سدهایی که بی­ مصرف بودن آن­ها در شرایط خشکسالی­ ها و نیز در زمان وقوع سیل­ها به اثبات رسیده. سدهایی که تنها کم­تر از ۷% برق کشور را تامین می­کنند. سد بدون ارزیابی بیجار، سد بدون ارزیابی شفارود علاوه بر چالش­های محیط­ زیستی، چالش­های اجتماعی گوناگونی را در منطقه رقم می­زند که در مجال این مقاله نیست که اگر فرصتی باشد و گوشی، در وقت دیگری به آن خواهیم پرداخت. . دریای-خزر-033 هوا؛ آلودگی هوای کلانشهر رشت و شهرهای بزرگ هوای شهرهای بزرگ به شدت از انبوه انفجار آمیز خودروها و سوخت­های نامناسب آلوده شده، هرچند آلودگی هوا به ظاهر هنوز در استان دیده نمی­شود اما آسیب­های بسیار جدی به سلامتی و زندگی مردم وارد خواهد آورد. گزارش دانشکده علوم پزشکی شهید بهشتی حاکی از آن است بین ۱۰ تا ۱۵ درصد از کل جمعیت ایران یعنی حدود ۷ میلیون تن مبتلا به بیماری آلرژی ناشی از آلودگی هوا هستند. از سال ۱۳۸۰ مردم خوزستان با مشکل تازه­ای به نام ریزگرد روبرو شدند که به تدریج از شهرهای مرزی استان خوزستان فراتر رفت و به استان­های دیگر نیز سرایت کرد. متاسفانه با گذشت زمان بر غلظت و پایداری آن نیز افزوده گردید بطوری­که درسال۱۳۸۹ بیش از ۱۷ استان کشور را با جمعیتی بالغ بر ۵۲ میلیون تن و گستره­ای به مساحت بیش از ۱ میلیون کیلومترمربع از کشور تحت تاثیر آن قرار گرفته است. در سال ۱۳۹۳ خورشیدی در دو دوره یکی در بهار و دیگری در تابستان این ریزگردها به استان گیلان نیز سرایت نمودند و گرد و غبار ناشی از آن تا سراوان رشت راه پیدا کرد. از سوی دیگر با خشکی دریاچه ارومیه و آغاز بادهای موسمی منطقه بیم ورود ریزگردها از منطقه دریاچه ارومیه تا تالش می­رود که در یک نوبت در تابستان امسال غبار نمکی رقیقی از دریاچه ارومیه رسید. شهر رشت به عنوان مرکز استان با تفاوت جمعیت شدید روز نسبت به شب، یکی از آسیب­ پذیرترین شهرهای استان در مقابله با آلودگی هوا به نظر می­رسد، این کلانشهر که از سوی دیگر با کمبود سرانه فضای سبز شهری مواجه است و از هم اکنون نیاز به مدیریت بحران آلودگی هوا دارد. مدیریت ناکارآمد و کاشت گیاهان غیربومی نامناسب نیز در برخی از شهرهای گیلان مزید تراکم جمعیت شده، یکی از درختانی که چند وقتی است به فضاهای شهری راه یافته است، انواع کاج ها و سوزنی برگان هستند، بعضی از محققان معتقدند که درخت کاج نوعی اکسید نیتروژن وارد فضا می­کند که در فضای شهرها موجب آلودگی بیش­تر هوا شده و به ریه­ های انسان نیز آسیب می زند، این کاج­ها در بسیاری از شهرهای گیلان وجود دارد و نمونه بارز آن را می­توان در لاهیجان در حاشیه استخر دید. در حالی که بسیاری از گونه­ های دیگر را می­توان جایگزین آن نمود و از زیبایی منظر نیز بهره برد مانند مرکبات بخصوص نارنج یا شاه بلوط از گونه­ های هستند که به دلیل شکوفه­ های معطر و زیبایی تنه در بسیاری از نقاط برای طراحی پارک­ها و باغ­های شهری توصیه می­شود. خاک ایران در از دست دادن منابع­ خاک و آب در دنیا مقام اول را دارد. آمارها نشان می­دهد که اکنون یک دهم از فرسایش خاک­های جهان مربوط به ایران است. هر ساله ۵/۱ میلیون هکتار (معادل ۹%) از خاک­های مرغوب ایران به بیابان تبدیل می­شوند و سالانه ۵/۱-۱ هکتار به مساحت کویرهای ایران افزوده می­شود. در حالی که سالانه ۱ میلیمتر از قشر خاک کشاورزی ایران در اثر فقدان پوشش گیاهی از دست می­رود و فرسایش خاک در آمارهای رسمی از ۱۰ تن در هکتار در سال در دهه گذشته به ۲۰ تن در هکتار در سال­های کنونی رسیده­است. عوامل آلودگی خاک شامل کشاورزی، پسماندها و پساب­های شهری و روستایی، عوامل بیماری­زا، شوینده­ ها، تضعیف خاک در اثر تبدیل زمین­های جنگلی، مرتعی و کشاورزی به مصارف غیر، استحصال منابع طبیعی و آلودگی نفتی هستند، گزارش ها حاکی از ان است که آلودگی نیتراته و فسفاته در خاک­های گیلان فراوان است، فرسایش آبی نتایج فاجعه ­باری را در چند سال آینده شکل خواهد داد و نمونه ­هایی از فرسایش بادی را در رودبار و ارتفاعات آن می­توان دید. سازمان ملل متحد با توجه به اهمیت خاک در تامین آینده بشریت سال ۲۰۱۵ را به عنوان سال جهانی خاک نام­گذاری نموده است. جنگل-081 جنگل های هیرکانی: طى ۳۰ سال گذشته ۲۲% از جنگل­هاى شمال کشور نابود شده، که ۱۷% آن فقط متعلق به بیست سال گذشته بوده­است. البته این رقم بسیار خوشبینانه است چون آمارى داریم که نشان مى­دهد در ظرف ۳۰سال گذشته حدود ۳۰% از جنگل­ها کاهش پیدا کرده ­است. مسایلى که باعث از بین رفتن این جنگل­ها شده ­اند در درجه اول، عدم وجود یک برنامه دقیق و کنترل شده و قانونی است. بر اساس آمارها سالیانه حدود ۶ میلیون و ۳۰۰ هزار مترمکعب از چوب­ها در جنگل­هاى شمال، فقط براى سوخت برداشت مى­شود. در حالی­که میزان ظرفیت پایدار، یعنى آن ظرفیتى که به جنگل لطمه­ اى نخورد، حدود نصف یعنى ۳ میلیون و ۹۰۰هزار هکتار است. در یک پنجم کل مساحت جنگل­هاى شمال، چرا براى مدت بیست سال است که آزاد شده یعنى اگر رمقى بماند به این ترتیب از بین خواهد رفت. در حال حاضر ۴۳% از فرسایش خاک در ایران مربوط به جنگل­زدایى مى­شود. جنگل از سیل جلوگیرى می­کند و از طرفى منزل جانورانى است که به این جنگل وابسته­اند و وقتى جنگل از بین برود، آن­ها نیز از بین خواهند رفت. طی ۱۰ سال گذشته تعداد سیل­های استان گیلان ۵۵ برابر شده و بر اساس آمارها میزان جنگل­ سوزی­ها ۱۰ برابر؛ به گزارش پایگاه اطلاع­ رسانی اداره کل حفاظت از محیط­ زیست گیلان، میزان قاچاق چوب در سال ۱۳۹۳ کاهش داشته، این در حالی است که گزارش­های اداره کل منابع طبیعی از رشد ۳۰% قاچاق چوب در سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ خورشیدی خبر داده است و در خوشبینانه­ ترین حالت سال ۱۳۹۳ ما به رقم سال ۱۳۹۰ رسیده­ ایم که این نیز بعید به نظر می­رسد. پروژه مدیریت چند منظوره جنگل های هیرکانی با همکاری برنامه عمران ملل متحد(UNDP) و با حمایت تسهیلات محیط­زیست جهانی (GEF) در ۴ محدوده پایلوت به وسعت ۱۲۰ هزار هکتار در استان های گیلان، مازندران و گلستان در حال اجراست، اجرای این پروژه در سیاهکل و رودبار گیلان با هدف حفظ تنوع ­زیستی و یکپارچگی اکوسیستم و احیای این جنگل ها با پیشرفت مناسب طراحی شده و تدوین و اجرای مشارکتی برنامه های مدیریت جنگل در حوزه های جنگلداری اجتماعی با تاکید بر توسعه معیشت جایگزین از دیگر فعالیت های اصلی آن است. این پروژه که اطلاعات زیادی از آن نیست، در اول راه است و آیاها و بایدهایش از سال آینده پس از اجراهای نیمه و نصفه خود را نشان خواهد داد. (اطلاعات این پروژه در سایت https://chfp.ir/ موجود است) تغیر-کاربری-053 تغییر کاربری زمین با سرعتی باور نکردنی این روزها که هزینه تولید چای با هزینه فروش آن تناسبی ندارد، تغییر کاربری زمین­های چای و ویلاسازی در این مناطق اکثرا کوهپایه ­ای به چشم می­خورد، در حالی که شالیزارها نیز همچنان در حال تغییر هستند، نتیحه این تغییر کاربری اراضی در سرشماری عمومی کشاورزی ۱۳۹۳ که نتایج آن در اوایل سال ۱۳۹۴ اعلام خواهد شد، خود را نشان خواهد داد. منطقه گیلان ۲۳۸هزار هکتار اراضی شالیزاری دارد و در مجموع ۴۳۰ هکتار اراضی کشاورزی گیلان جزء حاصلخیزترین خاک­های بخش کشاورزی کشور محسوب می­شوند. مساحت اراضی کشاورزی کشور (شامل زراعت و آیش و باغ) بدون در نظر گرفتن جنگل، جنگل کاری و مرتع داری حدود ۶/۱۶ (شانزده و شش دهم) میلیون هکتار گزارش شده ­است که در مقایسه با سرشماری عمومی کشاورزی ۱۳۸۲، که ۷/۱۷ (هفده و هفت دهم) میلیون هکتار اعلام شده بود معادل ۲/۶% کاهش را نشان می دهد. از سال ۸۲ تاکنون با کاهش ۹% مساحت اراضی زراعی برای کاشت محصولات سالانه مواجه هستیم، وسعت این اراضی از حدود ۱۶ میلیون هکتار در سال ۸۲ به ۷/۱۴ میلیون هکتار در سال ۹۳ کاهش یافته است. ویلاسازی در شمال از دیر زمان رایج بوده، این روزها از مازندران به گیلان سرایت نموده و در اثر اجرای طرح­های هادی روستایی که بدون دقت و بررسی منطقه و تنها بر اساس موازین آیین­ نامه­ ای طراحی شدند، اثرات مفید خود را از دست داده و با اجازه ساخت و سازی که در روستاها ایجاد کردند، پای میهمانان ناخوانده را به روستاها باز نمودند. این ویلاسازی­ها که در روستاها با هدف گذران یک یا دو روز در هفته یا ماه طراحی شده علاوه بر این که در کسب درآمد مردم روستا اثر مثبتی نداشته (زیرا که اکثر این میهمانان تمامی مایحتاج خود را از استان­های شان با خود می­ آورند) بلکه هزینه­ های محیط­ زیستی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را نیز در روستاها داشته است که از نمونه­ های بارز آن تغییر سیمای ساخت و ساز در روستاها، افزایش ناگهانی و مقطعی پسماند، تغییر پوشش عرفی جوانان روستا و… را نام برد. از سویی شاهد بحرانی دیگری هستیم، خوش ­نشینانی که با قیمت­های ارزان مزارع کشاورزی گیلانیان را اجاره کرده و پس از چند سال کاشت، زمین را به قیمت اندک از کشاورزان گیلانی خریده و مالک می­شوند. شاید در چند سال آینده، مالکین اصلی زمین در گیلان دیگر گیلانی نباشند. . زباله-0631 پسماند پسماندهای رها شده یا دفع شده خاک و آب شهرها و روستاها را دچار آسیب­های جبران­ ناپذیر کرده است. دفنگاه سراوان رشت که بزرگ­ترین دفنگاه شمال کشور است با شرایطی بحرانی دست و پنجه نرم می­کند، این مرکز که می­تواند با تولید بیوگاز بخشی از انرژی مورد نیاز شهر را تامین کند با تولید گاز متان و شیرابه ناشی از دفع غیراصولی آلودگی رودخانه پیربازار و تالاب انزلی را به دنبال دارد. از دفنگاه سراوان شیرابه­ای با دبی ۲۰ لیتر در دقیقه خارج شده و مانند بمبی اتمی در منطقه به گردش در می­آید. در کل استان گیلان مراکز دفع در دل جنگل یا حاشیه آن یا کنار رودخانه­ ها قرار دارند که نبود امکان دفن بهداشتی (به سبب بالا بودن سطح آب­های زیرزمینی و …) مشکل را افزایش می­دهد. با ترکیبی درست از موارد مختلف موجود در فرآیند مدیریت پسماند از جمله تفکیک از مبدا، تولید کود و در نهایت زباله سوز با هدف تولید انرژی می­توان از این طلای کثیف بهره ­برداری نمود. وقتی از مسایل محیط زیستی صحبت به میان می آید، صحبت از کیفیت محیط زندگی و بقای انسان است، گاه گروهی مسائل محیط زیستی را در حد شناخت و درک روابط جانوران، گیاهان و زیستگاه ­های­شان می­ آوردند در حالی که مسایل محیط زیستی حتی با نگاه حمایت از طبیعت و مراقبت های محیطی با خدف حفظ منابع رشد اقتصادی و اجتماعی انسان است. توسعه و محیط زیست اجزای تفکیک ناپذیر برنامه رشد اقتصادی هر جامعه اند. برخلاف تفکرات پیشینیان در دنیای رو به رشد امروز، پیشبرد برنامه های توسعه نه تنها با حفظ محیط زیست منافات ندارد بلکه این دو لازم و ملزوم یکدیگرند. از یک سو محیط زیست نیروی محرکه نمدن بشری است و از سوی دیگر حفظ حیات بشر، کیفیت زندگی و حفظ محیط زیست انسان، نیاز به فناوری و برنامه ریزی برای اجرای طرح های گوناگون توسعه دارد. بنابراین حمایت از سرمایه های جامعه مستلزم درک شکل های مختلف توسعه برای هماهنگ سازی سرمایه ها و فرآیندهای توسعه با هدف تعادل بخشیدن بین آنهاست. در موقعیت کنونی دنیا که افزایش جمعیت و رکود اقتصادی فشار زیادی به جهان وارد نموده، اقتصاد سبز با پیش­بینی توانایی تولید بیش از نیم میلیون شغل جدید در دهه آینده نقش کلیدی در بهبود وضعیت اقتصادی و افزایش رفاه عمومی و در نتیجه رشد اقتصادی خواهد داشت. مفهوم پایداری با فراهم­ آوری فرصت­هایی برابر برای توسعه جامعه، اقتصاد و محیط­ زیست گره خورده، اکنون زمان آن است که تعاریف قدیمی که در مورد تناقض اقتصاد و محیط­ زیست سالم در ذهن داریم، عوض نماییم. با سیاست­های هوشمندانه و سرمایه ­گذاری­های درست، کشورها می­توانند از محیط­ زیست شان مراقبت نمایند، اقتصادشان را رشد دهند، ده­ها شغل به وجود آورده و پیشرفت اجتماعی را سرعت بخشند. ما نیز باید در این راه گام برداریم و به دقت و بدور از تکرار گذشته با استفاده از تجربه جهان و بومی­ سازی آن و تکیه بر داشته­ ها، آینده را رقم بزنیم. /شمال ما

به اشتراک بگذارید:

نظر شما:

security code