نسخه موبایل
دی ۷, ۱۳۹۸ 451449 اجتماعی خبر گیلان ویژه ها
بمناسبت 12 دی ماه روز رشت

رشت چگونه رشت شد؟(قسمت هفتم)

در آبان ماه سال ۱۳۱۱ کار احداث خیابان شاهپور شروع شد و بیرق های سرخ، به معنی اخطار تخلیه وعزم تخریب شهرداری برای باز کردن مسیر خیابان روی اماکن مسیر قرار گرفت.بیرق هایی که نصب آن با وحشت و غم و غصه ساکنان ان نیزهمراه بود.این بار قطعه اول خیابان از تکیه صیقلان تا میدان بلدیه در برنامه تخریب منازل و تسطیح و بازگشایی خیابان قرار گرفت. درفاز دوم ، خیابان از صیقلان تا پل حاج معین السلطنه (زرجوب) ادامه یافت. دردی ماه همین سال تصمیم احداث پل جدیدی پس از باز شدن خیابان شاهپور اعلام و در برنامه قرارگرفت.

گیل خبر/ مومن صالحی

قسمت هفتم*

(این یادداشت ها در ۱۱ قسمت منتشر می شود)

رئیس بلدیه هشتم

 

بنا به پیشنهاد رضا افشاروالی گیلان درفروردین ماه سال ۱۳۰۹،اقای مسیو محمد خان حاتم، کفیل بلدیه رشت، برای لیاقتی که از خود بروز داد، از سوی وزارت داخله حکومت رضا شاه پهلوی به عنوان هشتمین رئیس بلدیه رشت منصوب گردید.در این سال قانون بلدیه دوران مشروطه،لغوو قانون جدید بلدیه درهفت ماده دراردیبهشت ماه به تصویب مجلس شورای ملی رسید.این قانون ماهیت تمرکز گرایی داشته و بیشتر اموربلدیه را تحت نظر حکومت مرکزی میگذاشت.با تصویب این قانون به صاحبان سینماها و خانه ها و گاراژها و فروشندگان مسکرات اعلام شد که از این پس باید عوارض بلدی را طبق تعرفه اعلامی بپردازند.ضمنا برای کلیه کالاهای وارده به شهر از سیگار و تنباکو و ذغال و سمنت و بنزین و نفت و قند و شکرواهن الات و منسوجات وغیره،از هر تاچه وعدل و بار اسب و صندوق و جلد و هر نوع بسته بندی دیگر، دو عباسی برای یک بار دریافت شده و پته (رسید)داده میشد.برای اعتباررسیدها نیز تمبر مخصوصی به مرکز سفارش داه شده و درروی اوراق دولتی و رسیدهای عوارض الصاق میشد.برای وصول عوارض،عده ای ماموروتحصیلداروآژان استخدام شدند تا نسبت به اخذ عوارض اقدام نمایند.با تعطیلی درآمد بلدیه ازمرکزونقل وانتقال این درامد به عوارض محلی و جا نیافتادن این کار،سال ۱۳۰۹ سال رکود عملیات عمرانی بلدیه رشت بود .

رضا افشار، پس ازماموریت خود در گیلان که با تبعید و زندانی کردن عده زیادی از افراد آزادیخواه همراه بود دراسفند ماه ۱۳۰۹طی مراسم تودیعی با مشایعت جمع کثیری گیلان را ترک نمود،مردم مشایعت کننده، برخی تا صحرای بلدیه وبرخی دیگرتا امامزاده هاشم اورا با تاثری بدرقه نمودندکه دیدنی بود.

رضا افشار جای خود را به یکی دیگرازعوامل رضا خانی بنام رضا دیوان بیگی به عنوان حکمران جدید گیلان داد.او نیز به سراغ دخالت دراموربلدیه وتصفیه روسای دوایرو کارکنان و عوامل ان پرداخت وعده ای را منتظر خدمت نمود.

با آمدن حاکم جدید و بگیر و ببندهای او، مسیو محمد خان حاتم از ریاست بلدیه دراردیبهشت ماه ۱۳۱۰ استعفا داده وعموم مردم از کناره گیری ایشان متاسف شدند. بجای ایشان بطور موقت اقای دبیر سیاقی معاون حکومت گیلان وظایف ریاست بلدیه را به عهده گرفتند.

 

ریاست ناخجسته بلدیه رشت

پس از چند ماه، آقای میرزا احمد خان خجسته با بختی نا خجسته در اوایل مرداد ماه سال ۱۳۱۰ از مرکز به رشت عزیمت نموده و بر تخت نهمین ریاست بلدیه رشت جلوس کرد.اما بد اقبالی او، این صدرات را روز شمار نموده و در کمترازچهل روز،بدون اطلاع احدی، به بالای برج دیده بانی عمارت بلدیه رفت. در وسط راه پله ،برج، دچارسرگیجه شده و بیدرنگ به سمت زمین جلوی عمارت پرت میشود.اورا با شکستگی دست و پا وسینه به مریض خانه بلدیه منتقل میکنند،ولی معالجات موثرواقع نشده و پس ازربع ساعت فوت میکند.مراسم تشییع او با حضور مقامات برگزارشد. پیکربیجان اورا به قبرستان مدیریه به امانت سپردند تا دستور حمل نعش از سوی پدر که درمشهد بودند، اعلام گردد. در مسجد مرحوم لاکانی مراسم ختمی رسمی برای شهردار ناکام، گرفته شد وپیش ازظهر مراسم خاتمه یافت.این درحالی بود که توده عوام رشت که از دست بلدیه برای خرابی گنبد و بارگاه و قبرستان اسید ابوجعفرهمچنان بغض و کینه ای دردل داشتند ،شاد و خرم شدند و پنداشتند که دست انتقام الهی او را سرنگون نموده واخطار انتقامی به دیگر ظالمان و حاکمان داده است .

دو ماه بعد ازمرگ خجسته درابان ماه سال۱۳۱۰میرزاعباس خان حاتمی ،مامور تفتیش بلدیه رشت از سوی وزارت داخله ردای مسئولیت دهمین رئیس بلدیه رشت را به تن نمود.او در بدو کار، آزمونی برای استخدام داوطلبانی با سوابق نیکو ،در بلدیه برگزارنمود و ۲۵ نفر را گزینش نموده و با دادن ضامن استخدام نمود.

 

   خیابان شاه

با انصراف ازاحداث خیابان شاهپور(شریعتی) به علت هزینه زیاد، احداث خیابان کوتاه تری در خرداد ماه سال ۱۳۱۰حدفاصل سبزه میدان تا جلو بلدیه دربرنامه عمرانی بلدیه قرارگرفت.این بار با سرعت زیادی کارتخریب خانه ها وبخشی ازبازارچه سبزه میدان برای باز گشایی معبر شروع شد.با نصب پرچم های سرخ درخانه های مسیرخیابان درحال احداث، مردم می فهمیدند که امده اند خانه های انان را خراب کنند.دوباره شکایت مردم شروع شد ومسولین بلدیه را نفرین میکردند که خدا خانه شما را خراب کند که با ما اینچنین میکنید.اما قانون چون وچرا نداشت.عمارت های اربابی وخانه فقرا،هردودرمسیرخیابان می بایست از بین رفته و تسطیح شوند.درهمین حال شایعات ازسر گیری اجرای خیابان شاهپورکه اجرای ان به تعویق افتاده بود، لرزه بر اندام ساکنان مسیر ان خیابان نیز می انداخت.اعلامیه های مکرر شهرداری در سال ۱۳۱۰ به تکذیب این شایعات پرداخته تا مردم دچار وحشت نشوند.اما شواهد نشانگرعزم جدی حکمران گیلان برای تمهید مقدمات اجرای ان پروژه بزرگ بود. برای نرسیدن به فصل پاییز و شروع فصل بارندگی ، ۲۰۰عمله با دو ماشین بارکش وبا سرعت زیادی مشغول خاکبرداری بودند.نماینده و وکیل بلدیه،اقای چهره سا،درمحاضراسناد رسمی،برای خرید خانه های مردم معرفی شد.او بر اساس دستور، یک ثلث ازبهای خانه های مسیر خیابان را نقدا پرداخت کرده ودو ثلث دیگررا به اقساط میپرداخت. بعد از تسطیح  خیابان،اجرای طاق واگو هم درخیابان جدیدالاحداث انجام گرفت.کار احداث خیابان شاه  تا بهار سال ۱۳۱۱ طول کشید .

خیابان شاهپور

خیابان شاهپور رشت

مهمترین کارعمرانی این دوره ایجاد مقدمات احداث خیابان شاهپور (رضا شاه سا بق و شریعتی کنونی) بود.این خیابان قرار بود که شرق و غرب رشت یعنی پل زرجوب را به پل چمار سرا برساند.با پخش خبر برنامه ریزی اجرای این خیابان، نگرانی و ناراحتی مردم رشت دوباره شروع شد.انان میدانستند که اجرای این پروژه،آوارگی و بی خانمانی عده زیادی را بدنبال دارد.این خیابان به عرض حدودی ۷۳ متر و طول حدودی ۳۵۰۰ متر می بایست ساخته میشد.در مسیر این خیابان ۷۷۳ باب دکان -۳۷۲ باب خانه-۱۳ کاروانسرا- ۱۰ رستوران -۲ باب مدرسه-۴ باب مسجد و کلیسا-۱ باب سینما -۹ باب حمام –می بایست خریداری و تخریب میشد.مردم بشدت نگران شروع امور اجرایی این خیابان قبل از تعیین تکلیف املاک خود بودند.ولوله ای دررشت ،برپا شده بود.عده زیادی ازمردم کاسب کوچه و بازار که محل کارشان در مسیر این خیابان از بین میرفت ارامش خود را ازدست داده بودند و خواب راحت از انان گرفته شده بود .باری، پس از یکسال،تا تیر ماه سال ۱۳۰۹ خبری از شروع عملیات اجرایی خیابان بگوش نرسید وبا اعلامیه بلدیه ، مردم ان مناطق نفسی راحت کشیده و دانستند به علت نبود بودجه اجرای این خیابان امکانپذیر نمی باشد.

اما بعد ازدو سال کار نقشه برداری و تخریب اماکن مسیر، مجددا در آبان ماه سال ۱۳۱۱ کار احداث خیابان شاهپور شروع شد و بیرق های سرخ، به معنی اخطار تخلیه وعزم تخریب شهرداری برای باز کردن مسیر خیابان روی اماکن مسیر قرار گرفت.بیرق هایی که نصب آن با وحشت و غم و غصه ساکنان ان نیزهمراه بود.این بار قطعه اول خیابان از تکیه صیقلان تا میدان بلدیه در برنامه تخریب منازل و تسطیح و بازگشایی خیابان قرار گرفت. درفاز دوم ، خیابان از صیقلان تا پل حاج معین السلطنه (زرجوب) ادامه یافت. دردی ماه همین سال تصمیم احداث پل جدیدی پس از باز شدن خیابان شاهپور اعلام و در برنامه قرارگرفت.

کار ساخت این خیابان تا سال ۱۳۱۳ نیزدرحال انجام بود وادامه می یافت.با نزدیکی روز ۲۴ اسفند بمناسبت تولد رضا خان،عمله ها وبلدیه با تلاش مضاعفی میخواستند این خیابان را اماده و شروع به استفاده نمایند.اما کار ادامه داشت و به سال دیگر رسید.بالاخره این خیابان بعد از هفت سال در اردیبهشت ماه سال ۱۳۱۵ به پایان رسید وسال دیگر در ۱۳۱۶ کار اسفالت ریزی ان نیز انجام گرفت.با عوض شدن حاکم گیلان ورفتن دیوان بیگی، مهدی فاطمی حکمروای گیلان شد.اما ریاست بلدیه همچنان عباس حاتمی ماند.

 

    کارخانه گونی بافی رشت    

ازاخبار مهم این سال افتتاح رسمی کارخانه گونی بافی رشت در فروردین ماه سال ۱۳۱۳ بود.

این کارخانه توسط شرکت سهامی تجاری و صنعتی گیلان مازندران ،در سال ۱۳۰۹ با سرمایه هشت میلیون ریال منقسم به هشت هزار سهم یکهزار ریالی  که همه سرمایه نقدا پرداخت شده بود ، تاسیس شد و توانست تا سال ۱۳۱۱ کار ساختن سالن ها و برج منبع آب کارخانه را در مساحتی حدود ۷۵۰۰ متر،در زمین ۳۵۰۰۰ مترمربعی ، با کمک مهندسان آلمانی به اتمام رساند. سپس برای خرید ۷۶ دستگاه بافت پارچه گونی و لفاف با ظرفیت دو نیم میلیون متر مربع درسال از انگلستان اقدام کردند.با اتمام ساختمان و نصب ماشین الات واستخدام کارگران،ساعت یک بعد از ظهر مهر ماه سال ۱۳۱۳ ، پانصد نفر از کارگران کارخانه در شیفت های مختلف کارخانه با لباس کار تازه و تمیز،به صف ایستاده و اماده ورود ولیعهد پانزده ساله ایران برای مراسم افتتاح بودند. ناگهان همهمه جمعیت بلند شد و با تشویق و دست زدن و هلهله حضار، ماشین ولیعهد (محمد رضا پهلوی ) وارد محوطه کارخانه شد.همزمان صدای بلند و شیپور مانند سیستوب (سوت کارخانه) اولین بار در تمام شهر شنیده شد واز آن پس، سالها، روزانه سه بار، این صدای بلند، ساعات شیفت کارگران را اعلام میکرد. میهمانان و مدیران وارد سالن های تولید شده و با بریدن روبان پرچم سه رنگ ایران توسط ولیعهد،کارخانه گونی بافی رشت افتتاح شد.این کارخانه مشکل مواد اولیه نداشت و مواد اولیه کارخانه، کنف و دیگر الیاف گیاهی بود که در سواحل خزر تولید میشد .

از ان تاریخ تا بعد از انقلاب اسلامی وسالهای پس از جنگ ایران و عراق ، بخشهایی از کارخانه ،کیسه های سنگر سازی رزمندگان را تولید میکرد ، بعد از انقلاب این محوطه و ساختمان های تولید تحویل جهاد سازندگی شد و اکنون اداره جهاد و کشاورزی استان گیلان در ان مستقر است.

در برف سنگین سال ۱۳۸۳ بخشهای از ساختمان فرو ریخت و از بین رفت.اگر چه این بنای تاریخی و صنعتی ، در سیزدهم بهمن ماه ۱۳۸۸ به شماره ۲۹۳۱۷ توسط سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است ، لیکن روند تخریب ساختمانهای قدیمی کارخانه و ساختن ابنیه جدید اداری درمحوطه آن بسرعت تمام به پیش میرود .

دانشسرای رشت

عمارت دو طبقه قاجاری با نمای آجر چینی تزئینی ، درو پنجره‌های بزرگ چوبی و دستگیره‌های برنجی ،با حوضی کاشیکاری شده با کاشی های ابی منقش به نقش شاهان قاجاردر وسط حیاط و دیوارهای آجری دور محوطه که هر قسمت از دیوار با طاق و طاقچه های کنار هم امتداد می یافت ، با معماری بسیار زیبا درضلع غربی منتهی به سنگ پل و سپس ساغریسازان، به کوشش میرزا حسن خان ناصر که بانی و گرداننده اصلی مدرسه رشیدیه بود درسال ۱۲۸۴ خورشیدی مقارن با سالهای انقلاب مشروطه تاسیس شد. رو بروی این عمارت مسجدی بود و آن سوی  مسجد باغ بزرگی که تا حاشیه رودخانه زرجوب ادامه می یافت و با خانه های پراکنده درمحله ای که به جیر باغ مشهور بود،مردمان طبقات پایین و کارگر وکاسب را در خود جای میداد.دو سال بعد در سال ۱۲۸۶ ، قزاقان روسیه به دستور نکراسف، کنسول روسیه تزاری این مدرسه را اشغال کردند. حضور روس‌ها، این مدرسه را به مخروبه‌ای تبدیل کرد و چند تن از آوراگان لهستانی بازداشت شده نیز در انتهای حیاط ان مدفون شدند. اما کمی بعد سیدحسن خان عدالت رئیس معارف رشت با کمک‌های مردم و خساراتی که از کنسول روس دریافت کرد توانست این مدرسه را تعمیر و محل آن را برای استفاده مدرسه رشیدی آماده کند. در سال ۱۳۱۳ این عمارت زیبا بدستوراداره معارف برای دانشسرای تربیت معلم رشت که وظیفه تربیت آموزگاران مدارس را به عهده بگیرد اختصاص یافت.
این دانشسرا درپانزدهم مهرماه سال ۱۳۱۳افتتاح شد ویکی از بهترین اتفاقات آن سال در رشت بود. در سال اول ،سی نفر دانشجوی پسر از رشت و سایر شهرهای گیلان ،که ناهار خود را بطور رایگان درسالن ناهارخوری دانشسرا میخوردند و ماهی ۳ تومان هم کمک هزینه تحصیلی دریافت میکردند،شروع به تحصیل در این مکان کردند. دوره تحصیل برای دانشجویان ۲ سال بود که پس از پایان تحصیلات با پایه یک آموزگاری به استخدام دولت درآمده و طبق تعهدی که داشتند برای آموزگاری به محل ماموریت خود می رفتند. دانشجویانی که در امتحانات نهایی رتبه اول یا دوم را کسب می کردند برای ادامه تحصیل به دانشسرای عالی معرفی می شدند.
قبل از سال ۱۳۳۰ این مکان دوباره به مدرسه ابتدایی رشیدی تبدیل شد و تا قبل از سال ۱۳۷۰ همچنان به فعالیت آموزشی خود با نام دبستان شهید نجفی ،ادامه میداد.در همان سالها بود که دانش آموزان خاطی را کنار حوض مدرسه به چوب و فلک می بستند. بعدها حوض داخل حیاط مدرسه را پر کردند ولی حیاط سنگفرش آن همچنان باقی بود.
از سال ۱۳۷۰ این ساختمان زیبای بجا مانده از دوران قاجارها شد و روند تخریب ان شروع گردید. بعد ازاین همه ماجرا، مالکین اصلی بنا یعنی ورثه مرحوم جفرودی با پیگیری‌های قانونی، ملک خود را از آموزش و پرورش پس گرفتند. این بنا در دوم مرداد ماه سال ۱۳۸۷ با شماره ۲۳۰۴۶ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید .اما اینک با رها کردن آن ساختمان تاریخی ،روند تخریب نهایی آن در گذر زمانه ،درمیان باد و باران و آفتاب میگذرد .
سایر اتفاقات سال ۱۳۱۳ رشت


سرشماری نفوس گیلان ، دایر شدن بیمارستان چشم پزشکی ، و برگزاری جشن هزارمین سال تولد فردوسی که به مدت یک هفته ادامه یافت از جمله اتفاقات خوب سال ۱۳۱۳ بود.درانتهای جشن فرهنگی هزاره تولد فردوسی در رشت، ساختمان کتابخانه ملی که از سال ۱۳۰۶، ساختمان آن با هزینه بخشی از مردم فرهنگ پروررشت شروع شده بود نیزبا دعوت جمعیت نشر فرهنگ گیلان و با حضور حکمران و جمع کثیری ازمیهمانان فرهنگدوست و کتابخوان، طی مراسم با شکوهی در بیستم مهرماه ۱۳۱۳ افتتاح شد .

کانال تلگرام گیل خبر
نظرات
انتشار نظرات در پایگاه گیل‌خبر به معنی تائید آن نیست. گیل‌خبر نظرات حاوی توهین و افترا و با حروف غیرفارسی را منتشر نخواهد کرد.

ثبت نظر ممکن نیست.

http://www.bankmellat.ir/default.aspx