نسخه موبایل
شهریور ۲۶, ۱۳۹۸ 435030 اجتماعی خبر گیلان یادداشت
اسماعیل انگوتی

پیشگیری از جرم از طریق طراحی محیطی( تاثیربی نظمی اجتماعی و فیزیکی در تکوین اعمال مجرمانه موردکاوی شهر بندر انزلی)

سهل انگاری و بی توجهی توسط نهاد‌های مسئول در برنامه ریزی و خدمات شهری منجر به خرابیهای و نشانه‌های مشهود در سطح شهر از جمله ساختمان‌های متروکه و مخروبه مکان‌های که تعمیر و نگهداری مناسب نداشته و ظاهر نا متناسب و بد شکلی دارند مبلمان‌های شهری تخریب شده که اصلاح و بازسازی نمی شوند زمین‌های که محل تجمع زباله‌ها میشوند وجود سگ‌های ولگرد در خیابان‌های شهر  همگی جزو بی نظمی  فیزیکی شهر محسوب میشوند که همگی چراغ سبزی برای مجرمین بالقوه میباشند که این شهر یا محله فاقد نظم و قانون میباشد و در چنین شرایط نا بسامانی نیاز به اقدام حقوقی و مدنی از جانب نهاد‌های شهری که مسئول مقررات و بهداشت و ساخت ساز هستند می‌باشد.

 

گیل خبر/ اسماعیل انگوتی*

 

*کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم شناسی

 

 

 

بی نظمی  و جرم

الگوی ثابت بی نظمی اجتماعی و بافت شهری و شکل ظاهری شهر در بسیاری از کشور‌ها موجب افزایش جرایم گردیده علاوه بر این که مشکلات و آسیب‌های اجتماعی درحال رشد می‌باشند و از جهتی دیگرکاهش روز افزون سطح در امد و سرمایه گذاری و نیز مشارکت و اعتماد عمومی زمینه ساز انزوای اجتماعی و ارتکاب جرایم در فرصت‌های موجود و فضاهای متروک می‌شود. بی نظمی در دو مقوله اجتماعی و فیزیکی مورد بررسی قرار می‌گیرد .

 

بی نظمی اجتماعی

وجود ناهنجاری‌های فرهنگی بصورت بی نظمی در شهر‌ها ظاهر میشود که نشانه‌های ضعف در کنترل و برنامه ریزی شهری است. با توجه به اینکه که بی نظمی بنا به تعریف‌های ارائه شده در بردارنده  رفتارهای است که در اماکن عمومی صورت می‌گیرید و بسیاری از این رفتار‌ها با اثار فیزیکی به جا مانده قابل رویت و درک است علائمی همچون وجود سیگار در خیابان‌ها و جوبها ریختن زباله در پیاده رو‌ها وجود سرنگ تزریق در سطح اماکن عمومی و خانه‌های متروک از نشانه‌های بارز بی نظمی به حساب می‌اید پرسه زدن و تجمع افراد بزرگسال مصرف مواد مخدر در ملاء عام و فروش مواد در پارک‌ها و معابر درگیری و جرو بحث و خصومت امیز نیز وجود بی نظمی اجتماعی را تایید می‌کند. افرادی که به دنبال زندگی اجتماعی پایدار و با ثبات هستند بدلیل کاهش کیفیت زندگی محله‌ها و حتی شهر هارا ترک می‌کند و افراد دیگری هم به قصد سرمایه گذاری و توسعه قصد ورود به شهر را دارند و از  نقل مکان منصرف میشوند. همانطور‌ی که در تئوری پنجره شکسته مطرح گردیده مورد برسی قرار گرفته بود حل نکردن بی نظمی‌های کوچک باعث ایجادآسیب‌های اجتماعی جدی و بزرگ خواهد شد و کنترل اجتماعی و نظارت طبیعی و احساس مسئولیت شهروندان نسبت به محیط خود دچار خلل جدی خواهد شد (. اسکوگان، وسلی.جی  ترجمه امرالهی بیوکی، مژگان- نیکو کار، حمید رضا ۱۳۹۴: ۲۳۱-۲۳۶).

تصاویر بی نظمی اجتماعی در بندرانزلی

بی نظمی فیزیکی

سهل انگاری و بی توجهی توسط نهاد‌های مسئول در برنامه ریزی و خدمات شهری منجر به خرابیهای و نشانه‌های مشهود در سطح شهر از جمله ساختمان‌های متروکه و مخروبه مکان‌های که تعمیر و نگهداری مناسب نداشته و ظاهر نا متناسب و بد شکلی دارند مبلمان‌های شهری تخریب شده که اصلاح و بازسازی نمی شوند زمین‌های که محل تجمع زباله‌ها میشوند وجود سگ‌های ولگرد در خیابان‌های شهر  همگی جزو بی نظمی  فیزیکی شهر محسوب میشوند که همگی چراغ سبزی برای مجرمین بالقوه میباشند که این شهر یا محله فاقد نظم و قانون میباشد و در چنین شرایط نا بسامانی نیاز به اقدام حقوقی و مدنی از جانب نهاد‌های شهری که مسئول مقررات و بهداشت و ساخت ساز هستند می‌باشد. کاهش اعتماد به همسایه گان و کمرنگ شدن مشارکت در زندگی اجتماعی منجربه تضعیف کنترل طبیعی بر فضا‌های عمومی میشود روحیه‌ای مسولیت پذیری در قبال جامعه همشهریان دچار آسیب جدی میشود همه این عوامل و شرایط توجه روز افزون سیاست گذاران برای کاهش بی نظمی و بر قراری عوامل و شرایط توجه روز افزون سیاست گذاران برای کاهش بی نظمی و برقراری نظم فیزیکی و اجتماعی می‌طلبد (اسکوگان، وسلی، جی، ترجمه  امرالهی بیوکی، مژگان، نیکوکار، حمیدرضا۲۴۳:۱۳۹۴) .

تصاویر بی نظمی فیزیکی دربندرانزلی

 

پیشنهادات

۱-ایجاد منظر مثبت (تعمیر و نگهداری)

ایجاد یک جامعه پایدار و ایمن مهمترین راهکار برای توسعه جوامع می‌باشد بناهای مختلف یک شهر در طول سالیان مختلف احداث می‌شوند و عمرهای متفاوت دارند ولی در مقاطع زمانی مختلف و همواره در معرض دید عموم قرار دارند و جزو بافت و کالبد شهر می‌باشند و از اجزاء تشکیل دهنده منظره شهر هستند. عوامل طبیعی همواره باعث فرسایش و استهلاک ساختمان‌ها می‌شوند پس باید از بناها مراقبت و نگهداری به عمل آورد و استحکام سازه‌ای و زیبایی ظاهری آن را تامین کرد.

با توجه به ویژگی‌های اقلیمی و اهمیت صنعت توریسم در توسعه شهری و اقتصادی در ارتقاء کیفیت زندگی دارای جایگاه ویژه‌ای است. وجود چشم انداز مثبت محیطی و امنیت در برنامه ریزی شهری بسیار حیاتی و مهم است. (هاشمی نگار السادات-بمانیان، محمدرضا،۱۳۹۴).

همچنانکه میدانیم شهر بندرانزلی با قدمت چندین صد ساله و شرایط اقلیمی خاص (پربارانترین شهر و پست ترین شهر) مرطوب و پرباران و با عنایت به اینکه رطوبت و آب مهمترین عامل تخریب ساختمان و محیط مصنوع می‌باشد و روزهای ابری در این منطقه در سال زیاد می‌باشد. طراحی و ساخت بناها و مکان‌های سرپوشیده و سرباز شهری و استفاده صحیح از مصالح سازگار و مقاوم و نگهداری اصولی در حفظ و مراقبت ابنیه این شهر نیاز به برنامه ریزی و مقررات و افراد متخصص دارد. در اکثر مناطق این شهر خصوصاً در بافت مرکزی و قدیمی شهر تعداد زیادی از ابن ساختمان‌ها وجود دارند که به دلیل عدم نگهداری منظره ناهنجار و منفی ایجاد کرده اند با هزینه کم می‌توان این مشکل را برطرف کرد. تعدادی از این بناها توسط مالکین رها شده اند و مهاجرت کرده اند و اثرات منفی بسیاری به دنبال این شرایط به وجود خواهد آمد.

از جمله کاهش میل به سرمایه گذاری و ورود افراد جدید به این شهر است با توجه به اینکه یکی از منابع درآمد این شهر ساحلی حضور گردشگران و صنعت توریسم می‌باشد اهمیت ایجاد منظره مثبت شهری آشکار می‌گردد.

از منظر روانشناسی محیطی شناخت انسان و شرایط محیط زندگی او و کیفیت و چگونگی ارتباط انسان با محیط اهمیت ویژه‌ای دارد. مکاتب و نظریه پردازان بسیاری تاثیر کیفیت محیط ساخته شده بر رفتار و روان انسان را مورد بررسی و تایید قرار داده اند.(امام قلی، عقیل و همکاران، ۱۳۹۰: ۲۳).

درک اثرات یک محیط منفی مخروبه و نازیبا زمانی آسانتر می‌شود که عکس‌العمل‌های رفتاری افراد آن جامعه را بررسی و مشاهده کنید. وقتی انسان در محیطی قرار می‌گیرد که احساس بیگانگی با آنجا دارد و تامین کننده نیازهای جسمی و روحی او نمی باشد مسلماً رفتارهای ناهنجار دیده خواهد شد.مانند ریختن زباله توسط مسافران در اماکن عمومی و پارک خودرو در مکانهای ممنوع و یا خوابیدن در پیاده روها که محل تردد عابرین پیاده است.

بنابراین برای پیشگیری از بروز رفتارهای مجرمانه و ناهنجار و منحرف می‌بایست عوامل ایجاد کننده این مشکل  و  آسیب اجتماعی را برطرف کرد.

۲-ایجاد و ارتقا نظم اجتماعی

بی نظمی‌های اجتماعی عامل مهم بر هم زننده آسایش عمومی هستند. تهدید بالقوه‌ای که جزو رفتارهای بارز غیر قانونی (کلینگ و ویلسون، ۱۹۸۴) می‌باشند از جمله مصادیق آن پارک خودرو در مناطق ممنوع مثل پیاده روها  دوچرخه سواری در پیاده رو ادرار در اماکن سرباز (عمومی) کارتن خوابی، مدرسه گریزی، جمع کردن زباله می‌باشد .(جی اسکوگان مترجم امرالهی، مژگان، نیکوکار، حمیدرضا، ۱۳۹۴: ۲۳۶)

بی نظمی‌ها در واقع رفتارهای خلاف مقررات و عرف و عادات جامعه و ناهنجار محسوب می‌شود در شهر بندرانزلی بی نظمی‌های متعددی مشاهده می‌شود که از جمله پارک کردن در پیاده روها  و دوبله پارک در خیابان اصلی شهر می‌باشد که همواره باعث ایجاد مزاحمت برای عابرین و شهروندان می‌شود. این رفتار از بی توجهی به مقررات و نادیده گرفتن حقوق شهروندان دیگر نشات می‌گیرد  که منشاء این بی توجهی هم از مشاهده بی نظمی‌های فیزیکی و بی نظمی‌های اجتماعی دیگر و سوء کارکرد نهادهای مسئول و نداشتن ضمانت‌های اجرائی لازم برای تخلفات می‌باشد با اینکه تابلوهای پارک ممنوع در مکان‌های نصب شده ولی بارها دیده شده که در همان محل خودرو پارک می‌شود و این مسئله نشان دهنده بی اعتباری آن تابلو و بی توجهی شهروندان به قوانین و مقررات می‌باشد.

برای رفع این مشکلات مدیریت محیط راهکار مناسبی خواهد بود. شناسایی و بررسی رفتارهای قابل سرزنش و برنامه ریزی در جهت نظارت و کنترل و ایجاد تغییرات محیطی می‌تواند در رفع این مشکل کارساز باشد.

در اجرای بند ۵ اصل ۱۵۶ قانون اساسی در هر شهر شورای شهرستانی پیشگیری از جرم وجود دارد که به ریاست فرماندار و دارای ۱۳ نفر عضو می‌باشد که وظیفه و هدف اصلی این شورا طبق تعریف ماده ۱ پیش بینی شناسایی ارزیابی خطر وقوع و اتخاذ تدابیر و اقدامات لازم برای از میان بردن یا کاهش آن می‌باشد. با وجود قوانین مربوط به پیشگیری از جرم بهانه‌ای برای عدم اقدام در این حو.زه باقی نمی ماند.

 

 

 

 

برقراری نظم فیزیکی

۳ – نشانه هایی در نتیجه بی توجهی و بی مبالاتی در منظره شهری وجود دارد که در اثر سوء مدیریت مکان و عدم رعایت اصول و مقررات و استانداردهای موجود در قوانین و آیین نامه‌های  اجرایی متولیان امر و نهادهای مسئول در امر شهرسازی در بافت شهری دیده می‌شود. ایجاد تناسب و محدوده در مناطق مختلف شهری با توجه به نیازمندی‌های بیولوژیکی و اجتماعی و فرهنگی امری لازم است . از مصادیق بی نظمی فیزیکی می‌توان به ساختمان‌های متروکه و مخروبه که پنجره آنها با مقوا و اشیاء مشابه پوشانده شده زمین هایی که محل ریختن زباله شده اند، دیوارنویسی، وجود سگ‌های ولگرد، اشاره کرد.

در شهر بندرانزلی از جمله مواردی که بی نظمی فیزیکی محسوب می‌شوند وجود زمین‌های در مرکز شهر که محل ریختن زباله شده اند. وجود تیرهای برق  که در وسط معابر هستند وجود سگ‌های ولگرد در مرکز شهر، استفاده از مصالح نامرغوب و پوسیده در نمای ساختمانها، عدم رسیدگی به نمای پلها که موجب زنگ زدگی و رشد گیاهان شده اند، ریختن فاضلاب شهری در مناطق مختلف به دریا و رودخانه و عدم رعایت بهداشت محیط از آن جمله اند. با توجه به موارد ذکر شده و تاثیرات روانی و اجتماعی بی نظمی و مکان محیط پیرامون بر روی شهروندان و خصوصاً افرادی که استعداد بالقوه در ارتکاب جرایم و رفتارهای ناهنجاتر دارند فرصت برای بروز رفتارهای خلاف قانون و معارض با عرف اجتماعی را خواهند داشت.

رفع بی نظمی‌ها که در مکان‌های مختلف وجود دارد می‌تواند با ایجاد فضای سبز و منظر شهری متناسب و زیبا و پاکیزه صورت پذیرد. و محیطی پایدار و امن در کنار بهبود کیفیت زندگی و احیای حس تعلق به مکان به وجود آورد. حس تعلق به مکان حس مالیکت را تقویت می‌کند و حس مالکیت انگیزه دفاع از قلمرو و محیط را افزایش می‌دهد. این احساس مسئولیت و احساس تعهد به محیط زیست افراد را از ارتکاب جرای و انحرافات اجتماعی باز خواهد داشت و با فرصت طلبان و بزهکاران هم مقابله خواهند کرد. ماده ۱۱۰ قانون شهرداریها در خصوص بازسازی ساختمانهایی که به زیبایی شهر و منظر شهری لطمه میزنند تکلیف را مشخص کرده است . (شهرداری به مالکین ساختمانهای متروکه که ظاهر زشت و نامناسب دارند اخطار میکنند که نسبت به بازسازی اصولی اقدام کنند چنانچه ظرف دو ماه اقدامی صورت نگیرد شهرداری نسبت به بهسازی اقدام و هزینه مربوطه را از مالک مطالبه و دریافت خواهد نمود).

 

نتیجه گیری  

طراحی محیطی با بهره گیری از نتایج حاصله از سایر علوم مانند روانشناسی رفتار و محیطی که اثرات فضاهای پیرامون انسان و عناصر معماری (فرم، نور، رنگ) را بررسی نموده وارتباط و تاثیر انسان ومحیط بر یکدیگر را اثبات کرده  درپی اصلاح وتغییر محیط در راستای کاهش و کنترل جرایم میباشد .بی نظمی فیزیکی و اجتماعی در هر مکان و زمان موجب تشویش اذهان آزردگی روحی وعدم رعایت مقررات و عرف جامعه میشود . بی نظمی برای مخاطبین مختلف پیامهای مختلف دارد برای گردشگران عدم وجود امنیت و آرامش ولذت بردن برای شهروندان نبود احساس تعلق به این مکان وبیگانگی برای فرصت طلبان چراغ سبز و مهیا بودن فرصت برای ارتکاب جرایم با ترس و زحمت کمتروعدم حاکمیت نظم وقانون را نشان می‌دهد . بدیهی است مشاهده شهری با نظم و قانون و ظاهری آراسته و متناسب نوید بخش و بیانگر امنیت پایدار و کیفیت زندگی میباشد . شهر بندر انزلی با قرار گرفتن در موقعیت خاص جغرافیایی و آب وهوای معتدل و طبیعتی جذاب ومساعد برای جذب گردشگر و شرایط خوبی برای یک شهر پایدار و پویا دارد . با مشاهده بینظمی‌ها مانند خانه‌های مخروبه و تخریبهای ناشی از وندالیسم ریخته شدن زباله در مناطق مختلف شهر ریزش فاضلاب به رودخانه و دریا ساختمان‌های فرسوده با ظاهر نا مناسب بدلیل عدم تعمیر و نگهداری، پارک کردن خوروها در پیاده روها و تخریب مبلمان شهری و مواردی دیگر دراین شهر متوجه نابسامانی میشویم .این آشفتگی باعث افزایش رفتارهای ناهنجار و اعمال مجرمانه مثل استعمال مواد مخدر توسط جوانان و نوجوانان در پارکها و شکستن و تخریب اموال عمومی و مبلمان شهری و ریختن زباله در معابر و عدم احساس تعلق شهروندان و مشاکت نداشتن در تعاملات اجتماعی وعدم نظارت طبیعی برای مقابله با رفتارهای مجرمانه شده است .با دخالت مردم و نهادهای مسعول در جهت استقرار نظم فیزیکی و اجتماعی وتغییرات اصولی و بموقع میتوان اوضاع این شهر را دگرگون نموده واعمال مجرمانه و رفتارهای ناهنجار را بمیزان قابل توجهی کاهش داد. اقتصاد این شهر را با تحول اجتماعی و توسعه صنعت توریسم در محیطی امن وپایدار شکوفا کرد.

 

 

 

منابع

 

۳-دانشنامه پیشگیری از جرم آکسفورد (۱۳۹۴)، نشر میزان

۴-دانشنامه بزه دیده شناسی و پیشگیری از جرم(۱۳۹۳)، جلد اول و جلد دوم  زیر نظر دکترعلی حسین نجفی ابرند آبادی، نشر میزان

۸-هاشمی، نگارالسادات -بمانیان، محمد رضا (۱۳۹۴)سامان دهی وطراحی منظر امن لبه ساحلی بر پایه رویکرد CPTED (نمونه موردی محدوده‌ای از ساحل بندرانزلی)

۳- امامقلی، عقیلو همکاران(زمستان ۱۳۹۱) روانشناسی محیطی عرصه مشترک معماری و علوم رفتاری -فصلنامه علوم رفتاری دوره ۴ شماره ۱۴

 

کانال تلگرام گیل خبر
نظرات
انتشار نظرات در پایگاه گیل‌خبر به معنی تائید آن نیست. گیل‌خبر نظرات حاوی توهین و افترا و با حروف غیرفارسی را منتشر نخواهد کرد.

پاسخ دهید

نظرات پس از تائید مدیریت منتشر خواهد شد
پربیننده ترین ها